فصلنامه پژوهش های اصولی

فصلنامه پژوهش های اصولی

اصل منع استنباط معکوس در اندیشۀ اصولی سیدمرتضی در رد دلیل خطاب: بنیانی منطقی یا چالشی زبانی؟

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 Assistant Professor of Jurisprudence and Fundamentals of Law, Payam Noor University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Philosophy and Islamic Theology, Payam Noor University, Tehran, Iran.
چکیده
پژوهش حاضر به بررسی بنیان‌های منطقی و زبانی دیدگاه سید مرتضی در رد دلیل خطاب (اینکه آیا تعلیق حکم بر صفتی دلالت بر نفی آن حکم از موارد فاقد صفت می‌کند یا خیر؟) می‌پردازد. سید مرتضی با تأکید بر اصل «منع استنباط معکوس»، هرگونه دلالت وصف بر نفی حکم از سایر موارد را رد می‌کند و آن را مبتنی بر مغالطه‌ای زبانی و فهم نادرست از غرض متکلم می‌داند. پژوهش حاضر، ضمن بازخوانی دقیق دیدگاه سید مرتضی، می‌کوشد نشان دهد که این رویکرد او، بر بنیانی عقلانی و التفاتی به نیت متکلم استوار است. برای این کار، با بهره‌گیری از نظریه‌ی دلالت ضمنی گرایس، نحوه‌ی دفاع عقلانی از این موضع تشریح شده و نشان داده می‌شود که اصل منع استنباط معکوس نه‌تنها چالشی زبانی نیست، بلکه مبتنی بر روشی تحلیل‌گرایانه و اصولی در فهم مقصود شارع است. در نهایت، از منظر فلسفه‌ی زبان معاصر نیز رویکرد سید مرتضی از انسجام درونی و سازگاری منطقی بالایی برخوردار ارزیابی می‌شود.
کلیدواژه‌ها