استاد حوزه علمیه قم /سطح 4/ دکترای کلام اسلامی دانشگاه قم .
چکیده
بسیاری از بحثهای اصولی با مباحث فلسفی پیوند دارند بهخصوص در دورههای متأخر علم اصول که این ارتباط بیشتر شده است. بحث از کلی طبیعی نیز در بحثهای اصولی از اهمیت بسزایی برخوردار است؛ زیرا به روشنشدن متعلق طلب و اوامر و نواهی شارع و در یککلام، فهم خواست خداوند از بندگان ارتباط دارد. بر اساس دیدگاه مشهور نزد اصولیان، طلب شارع نه به وجود خارجی یا ذهنی، بلکه به طبایع تعلقگرفته است و طبیعت به وصف کلیت در خارج وجود ندارد؛ تنها افراد طبیعتاند که در خارج موجودند و حمل وجود بر طبیعت به مناط موجود بودن افراد طبیعت در خارج است، این دیدگاه علیرغم ترجیح بر سایر دیدگاهها، مورد انتقاداتی قرار گرفته است که گرچه برخی از این انتقادات قابل پاسخ است؛ اما برخی انتقادات راه را بر پذیرش این دیدگاه بسته است و دفاع از این دیدگاه را نیازمند تحلیل جدیدی از طبیعت نموده است. در این نوشتار، نخست به تبیین مقدمات بحث از تعلق طلب به طبیعت پرداخته و مدعای مذکور تشریح میشود سپس برخی اشکالات را طرح کرده و به برخی از آنها پاسخ داده شده است. در ادامه ازآنجاکه تحلیل مشهور، راه را برای اشکالات مهمی گشوده است تحلیل دیگری برای طبیعت ارائه شده که با توجه به آن میتوان از دیدگاه تعلق طلب به طبیعت دفاع نمود. اساس تحلیل این است که طبیعت به وصف کلیت میتواند در خارج موجود شود، گرچه این تحلیل در میان فیلسوفان طرفدار چندانی ندارد؛ اما پذیرش آن در علم اصول ضروری مینماید.