فصلنامه پژوهش های اصولی

فصلنامه پژوهش های اصولی

واکاوی نظریّۀ حقیقی بودن علم اصول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مدرسه علمیه ولی عصر(عج)، هسته پژوهشی اصول فقه
چکیده
محور این مقاله، بررسی نظریّۀ آیت‌اللّٰه لاریجانی دربارۀ «حقیقی بودن علم اصول» است. دیدگاه ایشان، مبتنی بر سه گزارۀ اصلی است؛ نخست: مفاهیم دانش اصول، ذاتاً حقیقی‌اند؛ دوم: گزاره‌های اصولی، غالباً واجد حقیقت‌اند و سوم اینکه تعیین ماهیّت (حقیقی یا اعتباری) برای دانش اصول، تأثیری در روشِ تحلیل مسائل آن ندارد. این پژوهش که به روش توصیفی - تحلیلی نگاشته شده است، پس از تحلیل دقیق این دیدگاه با بیان شواهد و استدلال‌هایی، نشان می‌دهد که مفاهیم و گزاره‌های دانش اصول در موارد متعدّدی - به‌ویژه در مباحث الفاظ، اصول عملیّه و حجج - از سنخ اعتباریّات هستند. در ادامه، مقاله این نکته را تبیین می‌کند که قائل‌شدن به ماهیّت اعتباری برای دانش اصول، دگرگونی‌های اساسی در روش تحلیل و استنتاج در این دانش ایجاد می‌کند؛ به این معنا که اعتباریّات، فاقد قابلیّت برقراری رابطۀ تولیدی با یکدیگر و با حقایق هستند؛ بنابراین، استدلال‌های برهانی دربارۀ آن‌ها بی‌معناست. این تمایز بر تعریف مفاهیم اعتباری و شیوۀ استدلال در گزاره‌های اعتباری دانش اصول، تأثیر مستقیم دارد؛ به‌گونه‌ای که تعریف مفاهیم اعتباری، باید بر مبنای غایات اعتبار صورت پذیرد نه بر اساس تعریف منطقی (جنس و فصل) و استدلال بر گزاره‌های اعتباری نیز باید بر اساس ملاک «لغویّت و عدم لغویّت و با توجّه به لسان اثباتی ادلّه» انجام شود نه بر مبنای رابطۀ علّی و معلولی و همین نکته، ضرورت این تحقیق را روشن می‌سازد.
کلیدواژه‌ها