فصلنامه پژوهش های اصولی

فصلنامه پژوهش های اصولی

تحلیل اصولی جریان استصحاب تعلیقی در پرتو هستی‌شناسی حکم شرعی با تأکید بر مسأله انفکاک جعل از مجعول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه مطالعات اسلامی و آینده‌پژوهی، دانشکده علوم خانواده، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
چکیده
مسأله استصحاب تعلیقی به معنای حکم به بقای یک ثمره یا حکم مشروط پیش از تحقق شرط آن در ظرف شک از غوامض و مباحث مناقشه‌برانگیز در دانش اصول فقه است. چالش بنیادین در این بستر تعارض ظاهری میان عدم فعلیت حکم معلق در عالم خارج و یقین سابق به وجود تعلیقی و تقدیری حکم است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی و استدلالی اثبات می‌کند که تقلیل نزاع استصحاب تعلیقی به مباحث ظاهری تبدل موضوع، خروج از محل نزاع است زیرا در این استصحاب وحدت عرفی موضوع همواره مفروض انگاشته می‌شود. ریشه حقیقی این انکار یا پذیرش در درک اصولیون از ماهیت و هویت حکم شرعی نهفته است. مکتب محقق نائینی با تفسیر حکم به بعث و زجر و پذیرش قطعی انفکاک جعل از مجعول جریان این استصحاب را به دلیل فقدان حالت سابقه و عدم تحقق موضوع مرکب ممتنع می‌داند. در تقابل با این مسلک محقق عراقی با ارائه رویکردی مبتنی بر اراده تشریعیه بر این باور است که حکم شرعی به مثابه یک اراده نفسانی همواره فعلیت دارد و از این رو ارکان استصحاب تمام است. این نوشتار ضمن کالبدشکافی این دو مکتب ریشه‌های معرفت‌شناختی امتناع و جریان استصحاب تعلیقی را واکاوی نموده و تهافت‌های درونی مسلک‌های یاد شده را در پرتو مبانی اصولی مورد نقد و ارزیابی قرار می‌دهد.
کلیدواژه‌ها