چکیده

یکی از بنیادی‌ترین مسائل علم اصول، جریان تسمک به اطلاق در مراد استعمالی یا جدی متکلم و تأثیر آن بر کشف مراد متکلم است‌‌‌. پژوهش حاضر به تحلیل دیدگاه‌های مختلف در این زمینه و ارزیابی ادلۀ مربوط به جریان اطلاق در مراد استعمالی و جدی می‌پردازد. در این عرصه سه دیدگاه مطرح است: 1‌‌‌. جریان اطلاق تنها در مراد جدی جاری است و قید منفصل نشان‌ از عدم ارادۀ جدی در کلام سابق است؛ 2‌‌‌. جریان اطلاق در مراد استعمالی برقرار است و قید منفصل نمی‌تواند نشان از این باشد که گوینده در مقام بیان نیست؛ 3‌‌‌. تفصیل بین دو نظریه است که تمسک به اطلاق در مراد جدی جاری است؛ اما قید منفصل روشنگر این مطلب نمی‌باشد که گوینده در مقام بیان نیست‌‌‌. نوشتار حاضر به روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی و اثبات دیدگاه مرحوم اصفهانی مبنی بر عروض عنوان ثانوی ضرب قانون در اطلاق، و وجود دو ارادۀ جدی میان اطلاق و تقیید می‌پردازد. هدف نوشتار پیش‌رو، تکامل نظریۀ ایشان از طریق مقام‌های دیگری نظیر مقام تعلیم است که حاوی مصلحت ثانوی بوده و نیز ارائۀ این تصویر است که تنها فرضیۀ صحیح برای تصویر دو ارادۀ جدی میان اطلاق و تقیید در تمامی مقام‌ها، فرضیۀ یک حقیقت واحد با مراتب مختلف میان اطلاق و تقیید است که اثبات می‌نماید، آن اطلاق و تقیید در طول هم بوده و فرض هر گونه تضاد و تناسخی میان دو اراده مردود است.