آیت الله صادق آملی لاریجانیفصلنامه پژوهش های اصولی2251-6808103720240220واکاوی ثمرات مدرکیت سیرۀ عقلاء نسبت به سیرۀ متشرعه در حجیت خبر ثقه از دیدگاه آیت الله شهیدی922207042FAعلیعبادی فرازندارمJournal Article20240811از مهمترین و پرثمرهترین مباحث اصولی، اعتبار و حجیت خبر ثقه است. تعیین مستند حجیت خبر ثقه از دیرباز مورد بحث و بررسی اصولیان قرار گرفته است. برخی به آیات قرآنی، برخی به روایات و برخی به سیره عقلا یا سیره متشرعه جهت اثبات این مهم تمسک کردهاند. تمسک به هر کدام از ادله، نتایج و ثمرات مشخصی دارد که دارای اهمیت در استنباط احکام فقهی و غیر آن میباشند؛ نوشته حاضر بهمنظور تبیین و بررسی ثمرات مدرکیت سیره عقلا نسبت به سیره متشرعه در کلمات آیتالله شهیدی نگاشته شده است؛ عمده مطالب در تبیین ثمرات و بررسی آن، مرتبط با کشف صغروی سیره متشرعه و سیره عقلا میباشد؛ ایشان چهار ثمره مطرح میکنند که عبارتند از : تفصیل در حجیت خبر ثقه در موضوعات و احکام؛ تفصیل در حجیت خبر ثقه شیعه و غیر شیعه؛ تفصیل در جواز و عدم جواز تخصیص عام کتابی به خبر ثقه و تفصیل بین اعتبار خبر ثقه در امور مهمه و غیر آن. نگارنده در این نوشته بعد از تبیین و بررسی ثمرات چهارگانه، ثمره اول و ثمره سوم را مطابق با نظر استاد شهیدی، میپذیرد اما دو در دو ثمره دیگر با نظر استاد شهیدی مخالفت میکند.https://www.juosul.ir/article_207042_8e669ed6615870400cd846b008e6ecb5.pdfآیت الله صادق آملی لاریجانیفصلنامه پژوهش های اصولی2251-6808103720240220درنگ در معنای «السُنَّة»؛ بررسی اشکالی از قرآنبسندگان درباره حجیت سنّت نبوی2350207040FAمحمدعافی خراسانیمدرس رجال حوزه علمیه قم و دانشجوی دکترای علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران0000-0003-0697-7886Journal Article20240428حجیت سنّت پیامبر (ص) از بنیادهای مهم در دانش اصولفقه است که در سدههای اخیر، جریان قرآنبسندگان (قرآنیون) به تلاش برای زیرسوال بردن آن پرداختهاند. در این میان، از دلایل مهم برای اثبات حجیت سنّت پیامبرص در میان فریقین، این بوده که در قرآنکریم به لزوم پیروی از دستورهای پیامبر9 تأکید شده و از سویی دیگر، در میان دستورهای پیامبر (ص)، دستور به پیروی از سنّت ایشان (بدون هیچ تفصیلی) وجود دارد که انضمام این دو دلیل، حجیت سنّت ایشان را بهطور مطلق ثابت مینماید. اما اشکالی که در اینباره مطرح شده، تردید در عمومیت معنای واژه «السُنَّة» در این احادیث است؛ یعنی در نگاه اشکالکنندگان، معنای این واژه بهگونهای در منابع لغوی گزارش شده است که با توجه به آن، حجیت سنّت نبوی بهعنوان دلیل مستقلی در کنار قرآنکریم قابلاثبات نیست. مقاله پیشرو، با صرفنظر از دلیل عصمت پیامبر (ص)، به تمرکز بر دیدگاههای لغویان و مقایسه و تحلیل آنها پرداخته و اثبات نموده است که در این اختلافنظر میان لغویان، حق با قائلان به عمومیت معنای واژه «السُنَّة» است و در نتیجه، این اشکال در حجیت سنّت پیامبر9 کاملاً نادرست است.https://www.juosul.ir/article_207040_5cd1ea6206a531e477b3ae48da237bd5.pdfآیت الله صادق آملی لاریجانیفصلنامه پژوهش های اصولی2251-6808103720240220مستند و محدوده قاعده وجو ب دفع افسد به فاسد5184207043FAاحمدمرواریدگروه فقه و اصول دانشگاه علوم اسلامی رضوی0000-0002-7508-243xJournal Article20240807گاهی یک امر ناخوشایند، تنها راهِ دور کردن یک امر ناخوشایندتر است. در این موارد، عقل حکم میکند که انسان برای دفع امر ناخوشایندتر، به امر ناخوشایند تن دهد. از این روش عقلایی در فقه به قاعده «وجوب دفع افسد به فاسد» تعبیر میگردد. این قاعده پرکاربرد، کمتر مورد پژوهش مستقل قرار گرفته و سزاوار است که درباره مستند و محدوده این قاعده تحقیقی جداگانه صورت گیرد. دستاورد این پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه منابع کتابخآنهای صورت گرفته اینست که ادله نقلیه برای اثبات قاعده ناتمام است. و مهمترین دلیل بر آن، سیره عقلاست. خردمندان، هم در مقام قانونگذاری و هم در مقام اجرای قانون اگر برای دفع افسد چارهای جز گردننهادن به فاسد نداشته باشند؛ این کار را انجام میدهند. این روش عقلایی در زمان شارع نیز جریان داشته و از آن منع نشده بلکه گاه توسط شارع نیز پیاده شده است. نتیجه کاوش درباره پیوند این قاعده و قواعد دیگر آن است که قانونگذاری براساس آموزههای شرع از قبیل «تزاحم امتثالی» است. بنابراین، برای تطبیق این قاعده باید دو شرط تزاحم یعنی: فعلیت دو تکلیف و نیز انحصار امتثال «اهم» در عدم امتثال «مهم» فراهم باشد. قاعده عقلائیِ «هدف وسیله را توجیه نمیکند» نیز بیانگر دو نکته است: یکی آنکه اگر هدفی واجب و مقدمهاش حرام باشد، در صورت عدم انحصار مقدمه واجب در فعل حرام، نباید مرتکب کار حرام شد. دوم آنکه در صورت انحصار مقدمه واجب در فعل حرام، ذیالمقدمه مطلوبیت خود را از دست میدهد. برایناساس، این قاعده با وجوب دفع افسد به فاسد منافاتی ندارد. نتیجه دیگر آنکه مرجع تشخیص افسد از فاسد، تنها فقیه است و اوست که میتواند در احکام شرعی مقدار مفسده و اهمیت یک حکم را تشخیص دهد. البته در احکامی که مترتب بر موضوعات عرفی است وی ناچار است با اهل فن مشورت کند.https://www.juosul.ir/article_207043_961a4c5a5bfe97607d5254fd2eaacd15.pdfآیت الله صادق آملی لاریجانیفصلنامه پژوهش های اصولی2251-6808103720240220شناخت شناسی ماهوی درباره مسئله قطع در علم اصول بررسی تطبیقی در نظریه آیت الله بروجردی و آیت الله خوئی85102207044FAسیدمحمدحسنمومنیاستادیار فقه و حقوق دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم0000-0002-2337-3331Journal Article20240721بحث قطع در علم اصول از مباحثی است که در طبقهبندی مسائل علم، مورد تأمل بوده و در جایابی صحیحش در قلمرو علم کلام یا علم اصول مورد اختلاف واقع شده است. سخن در آن است آیا مبحث قطع در شمار مبادی علم اصول و از مسائل کلامی مطرح در این علم است یا جزو مسائل علم اصول به شمار میرود. آیتالله خوئی در پیروی از نظر آخوند خراسانی بحث قطع را به مسائل علم کلام شبیه و نزدیک دانسته است. بنابراین باید آن را در شمار مبادی علم اصول دانست. اما آیتالله بروجردی با رأی آخوند مخالفت کرده و این بحث را کاملا مسئلهای اصولی دانسته است. استدلال کسانی که این بحث را مسئلهای اصول ندانستهاند آن است که نتیجه بحث از مسئله اصولی در طریق استنباط حکم فرعی قرار میگیرد و این ملاک در مباحث قطع جاری نیست. در نقطه مقابل، عدهای قطع را به عنوان حجت فقهی، موضوع علم اصول دانستهاند، و قائلند بحث پیرامون موضوع، مسئله آن علم را شکل میدهد، پس مبحث قطع، مسئلهای اصولی است. دست یابی به پاسخ صحیح در این اختلاف نظر، کشف رویکرد بحث در باب قطع، بر اساس نظام شناختشناسیِ ماهوی است. رویکرد بحث پیرامون قطع میتواند در شناخت جایگاه آن در علم اصول کارآمد باشد. رویکرد مباحث قطع در جهت نظام معرفتی کلامی نیست و غرض اصلی و هدف مستقیم بحث پاسخ به مسئله حجیت و قلمرو حجیت و شروط و محدودیتهای حجیت در این باب است که کاملا از منطق اصولی تبعیت میکند.https://www.juosul.ir/article_207044_008895d8e5097c6e9b76c05888bd554f.pdfآیت الله صادق آملی لاریجانیفصلنامه پژوهش های اصولی2251-6808103720240220جایگاههای کرامت ذاتی انسان در علم اصول فقه و استنباطهای فقهی و تفاوت روشی آنها103126207041FAمحمد علیخادمی کوشاهیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی0000-0002-5512-0187Journal Article20240708کرامت ذاتی انسان به معنای ارزش انسان بهجهت انسان بودنش از قرن دوم هجری در بین فقیهانی مثل شافعی بهمثابه یک اصل اصول فقهی و گاهی بهعنوان قاعده فقهی وارد فرایند استنباط فقهی شد. در عصر کنونی هم پژوهشهایی در این زمینه انجام شده است. گاهی با وجود تفاوت نوع نقش کرامت در استنباط فقهی، تفاوت روش استنباط رعایت نشده است. نقد علمی و قضاوت در رد و قبول نقش کرامت انسان در اصول فقه و فرایند استنباط وابسته به شناخت جایگاههای نقشآفرینی کرامت و استفاده از روش مناسب آن جایگاه است. به همین دلیل این مقاله درصدد تبیین عرصههای نقشآفرینی کرامت در اصول فقه و استنباط حکم و تبیین تفاوت آنها در روش استنباط است. اهمیت این تحقیق بهجهت ارتباط بسیار زیاد با استنباط حکم فقهی در مسائل مستحدثه است و ضرورت آن بهجهت وجود شبهات و موضعگیریهایی در مورد کرامت و بههمآمیختگی در جایگاههای متفاوت آن که موجب مواجهه نادرست با احکام فقهی و نیز در استنباط فقهی شده است. این مقاله با روش مطالعه توصیفی و تحلیلی سامانیافته است که با جمعآوری دادههای مرتبط از منابع فقهی به روش کتابخانهای انجام شده و سپس با روش اجتهادی و استنباط فقهی و مبتنی بر دانش فقه و اصول فقه بررسی و تحلیل شده است. نوآوری این مقاله تبیین و تحلیل عرصههای متنوع برای نقش کرامت انسانی در اصول فقه و استنباط احکام و بیان تفاوتها و روش مواجهه با هرکدام در فقه اسلامی است.https://www.juosul.ir/article_207041_4222837734d538d42803ed2eede2e908.pdfآیت الله صادق آملی لاریجانیفصلنامه پژوهش های اصولی2251-6808103720240220مبناگرایی و انسجام گرایی، ابتکار غربیان یا برخاسته از اندیشه اصولیان127152207045FAسیدمهدیاحمدی نیکاستادیار گروه فقه و اصول دانشگاه علوم اسلامی رضوی. ایران . مشهد0000-0001-6976-1471سیدمحمدعلیاحمدی نیکدانش پژوه سطح چهار حوزه علمیه خراسانJournal Article20240717معرفتشناسی از علوم نوبنیانی است که توانایی مطرحشدن و تطبیق با گزارههای هر علمی را داراست و برای پاسخ به چگونگی تشکیل باور، صدق و توجیه به کار گرفته میشود. عنصر توجیه که مرادف مدلّلسازی و حجّتآوری برای هر گزاره علمی است، بهدنبال پاسخگوکردن صاحبان نظریات علمی و بیان علّتهای دستیابی به نظریههاست. دانش اصول فقه نیز به دلیل برخورداری از گزارههای متعدّد و متنوع علمی، باید ارزش معرفتی آنها را تبیین نموده و مبنای اصولیان در آن خصوص را توضیح دهد. در یک نگاه کلّی که بیشتر در میان دانشمندان غربی مطرح است، دو نوع رویکرد مبناگرایی و انسجامگرایی در توضیح عنصر توجیه مطرح شده که هر یک در صدد تحلیل چگونگی پیدایش و دستیابی به معرفت است. نگارنده به روش توصیفی - تحلیلی مبتنی بر منابع کتابخانهای به این نتیجه دست یافته است که رویکرد بیشتر دانشمندان اصولی برای ارزش معرفتی گزارههای اصولی، متمایل به نظریه مبناگرایی است، امّا میتوان گونههایی دیگر از مباحث معرفتشناسی همچون انسجامگرایی و درونگرایی را بر نظریات اصولیان تطبیق داد. بحثی که تاکنون با این نگاه مغفول واقع شده و می تواند نوآوری پژوهه حاضر نیز به شمار آید.https://www.juosul.ir/article_207045_95c4e709a6f8b654d87fd6da41146bd6.pdf