فصلنامه پژوهش های اصولی

فصلنامه پژوهش های اصولی

واکاوی براهین عقلی امتناع فرد مردد و نقد تفاسیر معاصر از دیدگاه آیت الله محمد جواد فاضل لنکرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مجتمع فقهی ائمه اطهار علیهم السلام÷
چکیده
مسئله امکان یا استحاله تعلق صفات (اعم از حقیقی و اعتباری) به «فرد مردد»، از مباحث بنیادین در اصول فقه است که ثمرات آن در ابواب مختلفی چون بیع کلی فی‌المعین، واجب تخییری و علم اجمالی نمایان می‌شود. این مقاله با رویکردی تحلیلی-انتقادی، به واکاوی آراء اصولیان برجسته پیرامون این مسئله می‌پردازد. شیخ انصاری با تفکیک میان اعراض متأصله و امور اعتباری، قائل به امکان تعلق صفاتی چون ملکیت به فرد مردد شده‌اند. محقق خراسانی تنها در بعث، قائل به امتناع شده است. در مقابل، محقق اصفهانی با اقامه دو برهان عقلی (امتناع ذاتی تردد در جمیع وعائات، و استحاله اتحاد معین با مردد)، هرگونه تعلق صفت به فرد مردد را ممتنع دانسته است. اشکالاتی بر براهین محقق اصفهانی مطرح شده است. این پژوهش ضمن تبیین دقیق براهین محقق اصفهانی، نشان می‌دهد که اشکالات ارائه شده توسط برخی اصولیان متأخر ناشی از عدم دریافت صحیح مبانی فلسفی اصفهانی است. لکن به نظر می‌رسد، علی رغم استحکام براهین عقلی اصفهانی، با تفکیک وعاء تکوین از اعتبار و ارائه معنایی موسّع از اعتبارات عرفی، می‌توان از نظریه محقق نائینی در تعلق حکم به فرد مردد دفاع کرد.
کلیدواژه‌ها